Przyczyny rozwodu w świetle prawa

Przyczyny rozwodu mogą być przeróżne. Trywialne – jak niedopasowanie charakterów, czy poruszające – jak alkoholizm małżonka. Dlatego prawo nie normuje, które przyczyny mogą stanowić podstawę do żądania rozwodu. Nie ma żadnego katalogu, który przesądzałby, z jakiego powodu małżonkowie mogą się rozwieść, a z jakiego nie. Istotne jest natomiast, czy pomiędzy małżonkami doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Właśnie ta kwestia jest przedmiotem badania sądu w procesie o rozwód. Rozkład pożycia w istocie rzeczy powinien mieć swoją przyczynę, a przyczyna ta może leżeć po stronie któregoś z małżonków, lub też być niezależna od nich. Przyczyna może być również zawiniona, a to wówczas znacząco wpływa na sytuację prawną rozwodzących się małżonków.

Orzecznictwo sądowe zawiera bardzo bogaty zbiór orzeczeń rozwodowych, w których były roztrząsane przeróżne przyczyny rozkładu pożycia małżeńskiego. Chciałbym przybliżyć niektóre z nich przy podziale na przyczyny zawinione i niezawinione, tak aby wskazać, które z przyczyn mogą wpłynąć na ustalenie winy małżonka.

Przyczyny zawinione.

1. Zdrada

“Nawet jednorazowy postępek małżonka może stać się przyczyną trwałego i zupełnego rozkładu; dotyczy to w szczególności takich faktów, jak cudzołóstwo i ciężka zniewaga” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1951 r., C 667/50.

“Pożycie małżeńskie przy jednoczesnym pożyciu jednego z małżonków z inną osobą jest pożyciem posiadającym cechy rozkładu; małżeństwo takie nie należy do małżeństw zasługujących na ochronę ze względu na interes społeczny” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1951 r., C 839/51.

2. Przemoc

“Wszelka gwałtowna reakcja współmałżonka, wyrażająca się w zniewagach czy biciu jest niedopuszczalna nawet wtedy, gdy była spowodowana poważnym przewinieniem strony przeciwnej i winna być traktowana jako zdarzenie pogłębiające rozkład pożycia małżeńskiego. To, jakie w konkretnych okolicznościach są “dopuszczalne granice przyzwoitości”, a zatem w jakich granicach dana reakcja może być uznana za usprawiedliwioną, należy określać na podstawie zasad współżycia społecznego, a więc z odwołaniem się do ustalonych norm o charakterze moralnym, obyczajowym, do tego co jest słuszne, przyzwoite i zgodne z poczuciem sprawiedliwości. Za usprawiedliwione w pewnych okolicznościach można uznać tylko takie zachowanie się sprowokowanego małżonka, które nie przyjmuje form drastycznych” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1997 r., I CKN 78/97.

“Zgodnie z zasadami współżycia społecznego małżonek naruszający brutalnie godność i nietykalność osobistą współmałżonka musi liczyć się z ujemną dla siebie reakcją pokrzywdzonego i nie może żądać od niego w pełni takiego poprawnego ustosunkowania się, jakiego mógłby wymagać w normalnym pożyciu” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1955 r., I CR 348/55.

3. Opuszczenie współmałżonka

“Nie usprawiedliwiony poważnymi względami wyjazd jednego z małżonków do innej miejscowości z zamiarem stałego w niej pobytu nie tylko nie pociąga za sobą obowiązku wyjazdu drugiego małżonka, ale może być uznany za zawinione jego opuszczenie; taką nie usprawiedliwioną zmianą miejsca zamieszkania, posiadającą znamiona zawinionego opuszczenia drugiego małżonka, może być wyjazd męża wywołany chęcią założenia prywatnego przedsiębiorstwa handlowego i osiągania w ten sposób większych dochodów” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 1951 r., C 1003/51.

“(…) przyczyną rozkładu pożycia, który niewątpliwie ma cechy zupełności i trwałości, jest zachowanie powoda wobec żony i przyjęta przez niego postawa samodzielnego, bez udziału żony prowadzenia życia towarzyskiego, oddzielnego spędzania czasu. Takie zachowanie, niewłaściwe dla osoby pozostającej w małżeństwie, musiało doprowadzać do zniecierpliwienia i pretensji po stronie pozwanej. Pożycie małżeńskie nie polega bowiem na oddzielnym życiu każdego z małżonków i dlatego reakcja pozwanej musi być oceniana jako skutek zachowania powoda, a nie jej zła wola lub postawa nieuzasadnionych pretensji i żalów” – wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2006 r., I ACa 865/05.

Jednakże, opuszczenie współmałżonka mające cechy ucieczki nie będzie stanowiło przyczyny rozkładu: “Opuszczenie przez żonę wraz z dziećmi wspólnego domu, stanowiące reakcję na poważne zagrożenie ze strony męża bezpieczeństwa osobistego i wspólnych dzieci, nie jest moralnie naganne, i nie może być uznane za zawinione spowodowanie rozkładu pożycia małżeńskiego” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1997 r., I CKN 597/97.

4. Lenistwo, odmowa pracy

“Takie zachowanie się małżonka, który będąc zdolny do pracy, bez dostatecznego usprawiedliwienia nie pracuje wcale lub pracuje w stopniu wysoce niedostatecznym, może być uznane za ważny powód rozkładu pożycia małżeńskiego, choćby małżonek ten dostarczał dostatecznych środków na utrzymanie rodziny z innych źródeł, np. z uprawiania spekulacji, ze stałych darów rodziny, z nagromadzonych uprzednio dużych zasobów, lub choćby sytuacja materialna rodziny (np. w związku z wysokimi dochodami drugiego małżonka) nie wymagała przyczyniania się tego małżonka do utrzymania rodziny. Takie zachowanie się małżonka będzie z reguły ważnym powodem rozkładu pożycia, o ile drugi małżonek na niewłaściwość tego zachowania zwrócił uwagę i domagał się jego zmiany” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1956 r., IV CR 36/55.

5. Zatajenie przeszłości

“Obowiązek bowiem wzajemnej szczerości, obowiązujący osoby zawierające związek małżeński, nie sięga tak daleko, aby obejmował przeszłość każdego z nich, o ile ślady tej przeszłości nie znajdują odbicia w obecnej sytuacji życiowej małżonków. Gdyby więc pozwana była ze swej choroby całkowicie wyleczona, a fakt jej zachorowania nie rzucał ujemnego światła na prowadzenie się jej w czasie zawierania związku małżeńskiego, powód nie miałby żadnej podstawy do tego, aby w przemilczeniu tego faktu dopatrywać się usprawiedliwionej przyczyny nienawiązania z pozwaną pożycia” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 11 listopada 1954 r., II C 1492/53.

“W przypadku, gdy choroba psychiczna jednego z małżonków stała się powodem rozkładu, fakt celowego zatajenia tej choroby przed zawarciem związku małżeńskiego może uzasadnić winę w spowodowaniu tego” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 lutego 1952r., C 690/51.

„Za ważny powód rozkładu należy uznać zatajenie przed drugim z małżonków posiadania dziecka pozamałżeńskiego. Obowiązek szczerości obejmuje bowiem wszystkie fakty z przeszłości z wyjątkiem tych, które nie znajdują już odbicia w istniejącej sytuacji małżonków” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1956r., I CR 49/56.

6. Zmiana religii

“Zmianę wyznania przez jednego z małżonków, zmianę wyznania dzieci bez akceptacji drugiego z małżonków, można uznać za zawinienie w rozkładzie pożycia małżeńskiego, zwłaszcza gdy ze zmianą jest też związana zmiana tradycji rodzinnych i gdy powstała w związku z tym sytuacja ma wpływ na pożycie małżeńskie” – wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 lutego 1998 r., I ACa 729/97.

Przyczyny niezawinione.

Choroba

“Choroba w zasadzie nie może być podstawą rozwodu, chyba że jest tego rodzaju, iż musi wywołać stały rozkład pożycia małżeńskiego bądź uniemożliwiając spełnienie obowiązków małżeńskich, bądź utrudniając je w wysokim stopniu, bądź wreszcie wywołując takie skutki, że nie można wymagać od drugiego małżonka, aby pozostawał z chorym małżonkiem w związku małżeńskim” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1 września 1948 r., C 184/48.

“Przy chorobie fizycznej zachodzi możliwość utrzymywania więzi duchowej, istnieje pełne odczucie skutków rozwodu ze strony chorego i dlatego względy moralne nakazują udzielenie mu opieki nie tylko materialnej, ale i moralnej, tak aby ulżyć losowi chorego. Natomiast w wypadku choroby psychicznej nie zachodzi możliwość utrzymania więzi duchowej, a sam chory nie odczuwa w tak ostry sposób skutków rozwodu. Gdy jeszcze stan jego zdrowia wymaga pobytu w szpitalu, drugi małżonek nie może mu praktycznie zapewnić niczego więcej poza dostarczeniem pomocy i opieki materialnej, i w tych warunkach udzielenie temu małżonkowi rozwodu może znaleźć usprawiedliwienie w poczuciu moralnym społeczeństwa” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 1962 r., I CR 491/61.

“Choroba psychiczna, jeśli ma cechy choroby długotrwałej i poważnej, w zasadzie stanowi powód do rozwodu. Na sądzie ciąży obowiązek wyjaśnienia stanu choroby oraz ewentualnych skutków tej choroby w zakresie powstawania rozkładu pożycia” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1957 r., I CR 140/57.

Uwaga! – pojawiają się jednak orzeczenia odmienne niż powyższe:

Choroba małżonka nie tylko nie wywołuje i nie powinna wywoływać trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, lecz nakłada na drugiego małżonka obowiązek użycia wszelkich środków do przywrócenia choremu małżonkowi zdrowia i zdolności do spełniania obowiązków małżeńskich. Przeciwne tym zasadom postępowanie jest sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami moralności” – wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 6 marca 1997 r., I ACa 48/97.

Inne przyczyny.

1. Konflikt z rodziną współmałżonka

“Małżonek ma względem dzieci drugiego małżonka, pochodzących z poprzedniego małżeństwa, przebywających razem z nim we wspólności rodzinnej, szereg obowiązków moralnych. Nie byłoby jednak zgodne z zasadami współżycia społecznego nałożenie na tego małżonka obowiązku pozostawania we wspólnocie rodzinnej z dziećmi współmałżonka, jeżeli postępowaniem swoim naruszają one w sposób rażący reguły tego współżycia. W przypadku takim usprawiedliwione być może opuszczenie przez niego rodziny, jeżeli jego staranie o wychowanie dzieci nie dało pomyślnego rezultatu. Przy istnieniu związku przyczynowego pomiędzy postępowaniem dzieci a powstałym rozkładem pożycia małżeńskiego rozkład może być zawiniony lub niezawiniony przez współmałżonka rodzica. Za zawiniony uznać go można wtedy tylko, gdy małżonek – rodzic postępowaniem swoim lub niewykonywaniem swoich obowiązków w czasie trwania małżeństw stron w zakresie wychowania dzieci, przyczynia się do ich moralnego zaniedbania” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 maja 1955 r., II CR 1221/54.

2. Bezpłodność

“Posiadanie dzieci jest jednym z celów związku małżeńskiego i małżonek ma prawo oczekiwać, że drugi małżonek, jeśli po jego stronie zachodzą przeszkody do posiadania potomstwa, podda się leczeniu mającemu na celu usunięcie tych przeszkód. Żądanie w tym przedmiocie małżonka musi się jednak mieścić w granicach rozsądku życiowego i nie może iść tak daleko, aby przekształciło się w wymaganie od współmałżonka poświęcenia własnego zdrowia w imię ewentualnego posiadania dziecka” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1959 r., II CR 74/59.

3. Różnica wieku

“Znaczna różnica wieku małżonków, stanowiąca w konkretnym wypadku ważny powód rozkładu pożycia, może być uznana za powód istniejący po obu stronach, lecz nie zawiniony przez żadnego z małżonków, za powód przez oboje zawiniony, wreszcie za powód istniejący po obu stronach, jednakże zawiniony tylko przez jedną ze stron.

Wina polegać tu będzie na nowym lekkomyślnym zawarciu małżeństwa, mimo znacznej różnicy wieku. Ocena winy każdego z małżonków w zawarciu takiego małżeństwa wymaga dokładnego zbadania warunków i motywów, które skłoniły strony do jego zawarcia.

Z reguły winę przypisać będzie można temu małżonkowi, który w chwili zawarcia małżeństwa miał już dostateczny zasób doświadczenia życiowego, pozwalający mu ocenić niebezpieczeństwo i prawdopodobne przyszłe skutki jego decyzji. Na winę małżonka wskazywać będzie też ustalenie, że jego decyzja zawarcia małżeństwa z osobą znacznie starszą od siebie miała tylko podłoże majątkowe, a po stronie małżonka starszego – okoliczność, że nakłonił do zawarcia z nim małżeństwa osobę znacznie młodszą od siebie, wykorzystując swoją o wiele lepszą sytuację majątkową” – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1956 r., IV CR 127/55.

Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej lub chcesz skonsultować swoją sprawę, napisz do mnie wiadomość TUTAJ.

 

 

Podziel się:

Leave a Reply

Your email address will not be published.